به جلسۀ دیگری از دوره آموزش ارزهای دیجیتالی خوش آمدید. در این بخش به بررسی اینکه «بیتکوین چه مشکلاتی را حل کرده است؟». با دانشکده CollegePips همراه باشید.

[ez-toc]

بیتکوین چه مشکلاتی را حل کرده است؟

همان‌طور که در درس قبلی اشاره شد، شخصیتی مرموز که خود را ساتوشی ناکاموتو معرفی کرد، سندی (White Paper) با عنوان «بیتکوین: یک سیستم نقدی الکترونیکی نظیر به نظیر» منتشر کرد. مقالۀ مذکور جزئیات ایجاد «پول نقد الکترونیکی (ارز دیجیتال)» را بدون نیاز به کنترل از سوی هر سازمان یا دولتی ارائه داد.

با این حال، در طی تحقیقات ساتوشی ناکاموتو، او کشف کرد که پیش از او تلاش‌های متعددی برای ایجاد یک ارز دیجیتال صورت گرفته است.

پیشگامان اولیه‌ای مانند b-money، Bit Gold، ecash، E-gold، Hashcash، Liberty Reserve و RPOW وجود داشتند. اما آنها به دو دلیل موفق به انجام این پروژه نبودند:

1. تمرکزگرایی: این ارزهای دیجیتال تحت کنترل یک مرجع مرکزی بودند که یک نقطه شکست واحد را معرفی می‌کرد. کنترل متمرکز همچنین ریسک‌های دیگری را نیز به وجود می‌آورد. یک نهاد کنترل‌کننده می‌توانست اقدامات غیرقانونی مانند ایجاد مخفیانهٔ مقادیر اضافی پول برای استفادهٔ شخصی انجام دهد. یا اینکه سیستم، هک شده و پول کاربران به سرقت رود و یا دولت آن نهاد را مجبور به تعطیلی کند، که در این صورت پول همهٔ افراد بی‌ارزش می‌شد.
2. خرج مضاعف: راهی مطمئن برای تشخیص اینکه آیا ارز در حال تکثیر یا خرج مضاعف (نسخۀ دیجیتالی پول جعلی) بود، وجود نداشت.

پس نتیجه می‌گیریم، حتی پیش از آن که فکر خلق بیتکوین در ذهن ساتوشی جرقه بخورد، تلاش‌های متعددی در گذشته برای ایجاد پول الکترونیکی غیرمتمرکز یا پول نقد دیجیتال صورت گرفته بود، اما همۀ آنها با شکست مواجه شدند. برای مدتی، این پروژه به‌نظر غیرممکن بود. بر خلاف عکس، فایل PDF یا سایر اسناد، شما نمی توانید به سادگی مقداری پول را ایمیل یا آن را برای کسی ارسال کنید.

اما چرا؟

زیرا هر زمانی که انتقال ارزشی بین دو نفر صورت می‌گیرد، باید مطمئن شد که انتقال واقعی صورت گرفته است.

بیایید مثالی بزنیم.

فرض کنید که می‌خواهید عکسی را از یک عکاس بخرید تا کسی جز شما نتواند آن را داشته باشد. اگر عکاس، عکس دیجیتال اصلی را برای شما بفرستد، می‌تواند به‌سادگی عکس را به یک پیام متنی پیوست کند و برای شما بفرستد. عکس را دریافت خواهید کرد، اما حالا دو نسخه از عکس وجود دارد.یکی که به پیام متنی ضمیمه شده و دیگری فایل اصلی که روی کامپیوترعکاس ذخیره شده.

چیزی که اتفاق افتاده، این است که یک کپی از فایل عکس را برای شما فرستاده، نه فایل اصلی را؛ وقتی صحبت از ارسال عکس‌های دیجیتال می‌شود، این ممکن است چیز مهمی نباشد، اما وقتی صحبت از ارسال پول دیجیتال می‌شود، این موضوع بسیار مهم می‌شود. بیایید برگردیم به مثال تراکنش نقدی بین فروشنده و خریدار که در درس قبلی داشتیم.

فرض کنید خریدار اسکناس یک دلاری‌اش را اسکن و تصویر دیجیتال آن را «one-dollar.jpg» نامگذاری کرد. وقتی چیزی به صورت دیجیتالی باشد، می‌توانید راحت کپی و تکثیرش کنید، هر چند بار که بخواهید.

پس ارزش آن چه می‌شود؟

اینجاست که خریدار می‌تواند بی‌نهایت نسخه از فایل «one-dollar.jpg» درست کند و هر وقت که دلش بخواهد آن را خرج کند. این مشکل، به نام «دوبار خرج کردن» یا خرج کردن بیش از یک بار، شناخته می‌شود. اگر چندین نفر دارای یک فایل تصویری «one-dollar.jpg» باشند، آنگاه مالک واقعی آن چه کیست؟!

اگر در تلاشید تا پول را به‌صورت دیجیتالی خرج کنید، چطور می‌توانید ثابت کنید که پول واقعاً خرج شده است و نسخۀ دیگری از آن وجود ندارد؟! چطور می‌توان ثابت کرد که مالکیت پول واقعا تغییر کرده است؟ اگر در آن مثال، خریدار یک دلار به فروشنده بدهد، چطور می‌تواند به فروشنده ثابت کند که همان یک دلار را دوباره به کس دیگری نمیدهد؟!

در پرداخت‌های دیجیتال، ارزش خالص همۀ تراکنش‌ها باید برابر با صفر باشد. برای مثال، وقتی خریدار یک دلار برای فروشنده می‌فرستد، از حساب خریدار باید یک دلار کم و به حساب فروشنده همان یک دلار اضافه شود. قبل از بیتکوین، تنها راه برای ارسال الکترونیکی پول، استفاده از بانک یا یک شرکت پرداخت مانند PayPal بود (با افزایش استفاده از تلفن همراه، برنامه‌های مالی موبایلی، مانند Venmo یا M-Pesa هم به این جمع اضافه شدند.).

اساساً، افراد مجبور بودند به یک مرجع مرکزی تکیه کنند. اگر توجه کرده باشید، دربارۀ پول فیزیکی صحبت نمی‌کنیم. به جای اسکناس یک دلاری فیزیکی، خریدار و فروشنده برای انجام تراکنش دیجیتالی به بانک اعتماد و تکیه می‌کنند.

دفتر کل

بانک از سیستمی به نام دفتر کل استفاده می‌کند و حساب خریدار و فروشنده و موجودی حساب کاربران را پیگیری می‌کند.

دفتر کل دو عملکرد دارد:

1. دفتر کل به‌عنوان روشی برای اثبات مالکیت عمل می‌کند که با خواندن داده‌های تاریخی نگهداری شده در دفتر کل انجام می‌شود.
2. دفتر کل هر گونه انتقال مالکیت را ثبت می‌کند، به این معنی که داده‌های جدید تولید شده و در دفتر کل نوشته می‌شود.

در یک تراکنش بانکی سنتی، زمانی که خریدار پولی برای فروشنده می‌فرستد، مقام مرکزی (بانک) به دفتر کل نگاه می‌کند تا مطمئن شود که مولی وجوه لازم را دارد و سپس موجودی حساب بانکی خریدار را کاهش و موجودی حساب بانکی فروشنده را افزایش می‌دهد. اساساً، برای انتقالات الکترونیکی (غیر فیزیکی) وجه، به یک سیستم نگهداری سوابق نیاز دارید.

این همان چیزی است که دفتر کل انجام می‌دهد، یعنی نگهداری سوابق تراکنش‌ها. در مثال بالا، دفتر کل ثبت کرد که خریدار 1 دلار به فروشنده منتقل کرده است و حالا خریدار 0 دلار موجودی دارد. این کار از مشکل بیش از یک بار خرج کردن جلوگیری می‌کند. در صورت عدم وجود این واسطه‌ها، از نظر تئوری، ما می‌توانستیم به‌سادگی برای تراکنش‌های آنلاین پول را «Copy و Paste» کنیم و تشخیص تراکنش‌های واقعی از تقلبی غیرممکن می‌شد.

درحالی‌که تکیه بر بانک یا واسطه‌ها مشکل «هزینه دوبار» را حل می‌کند، این نیاز به اعتماد به آنها دارد.

بیش از یک بار خرج، کردن به معنی استفاده از یک مبلغ پول برای دو پرداخت جداگانه یا بیشتر، جهت فریب دریافت‌کننده است.

این کار با پول نقد امکان پذیر نیست، زیرا به‌عنوان مثال نمی‌توانید یک اسکناس 5 دلاری را همزمان به دو نفر بدهید. در تراکنش‌های آنلاین، شما باید به یک شخص ثالث اعتماد کنید تا مطمئن شوید وجوه به‌درستی ارسال و دریافت شده است. بانک‌ها، شرکت‌های کارت اعتباری و پردازشگرهای پرداخت خودشان تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند و خطر بیش از یک بار خرج کردن را به حداقل می‌رسانند.

به‌عنوان مثال، باید اعتماد کنید که بانک‌تان موجودی حساب شما را در دفتر کل خود به طور دقیق نگهداری می‌کند و با پول شما فرار نمی‌کند یا اجازه نمی‌دهد دولت‌ها پول شما را مصادره کنند. همچنین، تراکنش شما پتانسیل این را دارد تا توسط دولت «سانسور» شود، یعنی جایی که بانک تحت فشار قرار گیرد تا معاملات را به دلایل سیاسی یا دلایل دیگر مسدود یا رد کند.

مشکل وابستگی و اعتماد به بانک‌ها و سایر اشخاص ثالث، به‌عنوان مشکل تمرکزگرایی شناخته می‌شود.

در اوایل این جلسه یاد گرفتید که دلایل اصلی عدم موفقیت کسانی که قبل از ساتوشی ناکاموتو مشغول پروژه رمزارز بودند، مشکل تمرکزگرایی و خرج مضاعف بود. اما ناکاموتو، موفق شد تا راه‌حلی برای مشکلات مذکور پیدا کند و بتواند خالق ارز دیجیتال باشد. برای انتقال پول به صورت پیامک یا ایمیل بین دو نفر و بدون واسط مرکزی، راه حلی منحصر به‌فرد لازم بود.

راه‌حل ساتوشی ناکاموتو، روش جدیدی برای استفاده از پول به صورت دیجیتال ایجاد کرد که غیرقابل جعل است و می‌تواند مستقیماً از یک نفر به نفر دیگر (همتا به همتا) بدون نیاز به عبور از یک مؤسسه مالی ارسال شود. دیگر نیازی به بانک یا سایر واسطه‌ها و کسب اجازه یا تأیید آن‌ها نیست.

ولی چگونه؟!

اگر مرجع مرکزی مانند بانک، دفتر کل و امکان پیگیری اینکه چه کسی مالک چه چیزی است، ندارید چگونه می توانید از خرج کردن مضاعف پول دیجیتال جلوگیری کنید؟! پس چه کسی صحت دفتر کل را حفظ می‌کند؟ اگر نمی‌خواهید به مؤسسات مالی سنتی وابسته باشید، باید از اول شروع کنید و یک سیستم کاملاً جدید ایجاد کنید. برای اینکه کاملاً از بانک صرف نظر کنید، به یک سیستم جدید برای ردیابی ارزش و انتقال آن بین افراد نیاز دارید.

اینکه نمی‌خواهید به بانک‌ها یا دولت‌ها وابسته باشید، به این معنی است که نمی‌توانید بخشی از هیچ سیستم مالی موجود باشید.

چرا؟

چون پول استفاده شده در سیستم‌های مالی موجود مبتنی بر ارز رایج است (ارز فیات)، مانند دلار، یورو، ین، پوند و پزو؛ و تمام این ارزها توسط دولت‌هایشان کنترل می‌شوند، یعنی همۀ آنها متمرکز هستند (از اصل تمرکزگرایی پیروی می‌کنند). این دقیقاً همان چیزی بود که ساتوشی ناکاموتو می‌خواست از آن اجتناب کند. او نمی‌خواست برای مدیریت دفتر کل به یک مرجع مرکزی یا مدیر متکی باشد.

این یعنی این سیستم باید به گونه‌ای باشد که هر کسی بتواند آن را اجرا کند، بدون اینکه نیاز به کسب اجازه از کس دیگری داشته باشد. خالق بیتکوین می‌خواست از ارز الکترونیکی به شکل غیرمتمرکز استفاده کند. این تمرکززدایی به آن امکان می‌دهد که به شکلی جهانی از پول تبدیل شود، یعنی پولی که فراتر از مرزهای ملی یا دولت‌ها عمل کند.

این سیستم قادر به فعالیت خارج از هر گونه مقررات دولتی و بانک‌های مرکزی خواهد بود، به این معنی که تحت کنترل هیچ فرد یا سازمانی نیست. پولی جهانی که آزادانه و بدون دخالت دولت بین افراد رد و بدل می‌شود. این امکان برای هر کسی فراهم می‌شود تا در هر زمان و از هر کجای دنیا به صورت آنلاین برای هر کسی که می‌خواهد پرداختی انجام دهد.

اگر این پول شعاری داشت این بود: «مهم نیست کجای دنیا زندگی می‌کنید، می‌توانید هر زمان، هر چقدر و با هر کسی که بخواهید، پول خود را خرج کنید.»

هیچ کسی، هیچ شرکتی، هیچ قدرتی و هیچ دولتی نمی تواند تراکنش را متوقف کند (این مهم به‌عنوان «مقاوم در برابر سانسور» نیز شناخته می‌شود). ساتوشی ناکاموتو در اصل خواهان یک ارز دیجیتالی برای اینترنت بود که درست مانند پول نقد فیزیکی (پول دیجیتال) عمل کند و توسط هیچ کس قابل کنترل نباشد.

پس چه کاری انجام داد؟

در نهایت، او برای ایجاد یک سیستم کاملاً جدید که بتواند اهدافش را محقق کند، دست به کار شد. این سیستم جدید برای مدیریت مالکیت و خلق واحد پول مخصوص به خود طراحی می‌شد. این سیستم، به هر کسی که به اینترنت وصل است امکان ارسال، دریافت و نگهداری این «پول دیجیتال» را می‌دهد. این ارز به طور مستقل از هر دولتی، بانک مرکزی یا سایر مؤسسات مالی فعالیت خواهد کرد.

از آنجایی که بانکی وجود ندارد، شما به حساب بانکی نیاز نخواهید داشت. تنها چیزی که نیاز دارید یک «کیف پول» است که هر کسی می‌تواند آن را ایجاد کند. (در درس های بعدی در مورد کیف پول صحبت خواهیم کرد.) اگرچه بسیاری از مفاهیم و فناوری‌های زیربنایی بیتکوین در سال ۲۰۰۸ وجود داشت، اما تا به حال هیچ کس همۀ این قطعات را کنار هم قرار نداده بود.

ساتوشی ناکاموتو اجزای پازل تلاش‌های قبلی برای ایجاد پول نقد دیجیتال غیرمتمرکز را برداشت و موفق شد آنها را به شیوه‌ای جدید و ابتکاری ترکیب کند تا در نهایت پازل را تکمیل کند. این سیستم جدید اساساً یک فرانکنشتاین موفق از نوآوری‌های فنی مختلف بود که او از تلاش‌های قبلی در زمینه ارزهای دیجیتال و پول الکترونیکی در دهه‌های قبل از راه‌اندازی بیت‌کوین قرض گرفته بود.

ساتوشی ناکاموتو نام این سیستم را بیتکوین نهاد. بیتکوین را به دو شکل می‌توان نوشت؛ یکی Bitcoin (با حرف بزرگ B) و دیگری bitcoin (با حرف کوچک b).

Bitcoin سیستمی است که مالکیت و خلق واحدهای پول دیجیتال خودش را که bitcoin نامیده می‌شوند، به‌صورت خودکار مدیریت می‌کند. به‌عنوان یک کاربر بیتکوین، شما می‌گویید که مقدار مشخصی «بیتکوین» دارید، مشابه با زمانی که می‌گویید مقدار مشخصی پوند انگلیس، نایرا نیجریه، روپیه هند یا دلار آمریکا دارید.

BTC کد رمزارز بیتکوین است که به‌طور کلی پذیرفته شده است. بنابراین 1 بیتکوین = 1BTC. یک بیتکوین تا هشت رقم اعشار قابل تقسیم است. بنابراین، داشتن 0.00000001 بیتکوین امکان پذیر است.

Bitcoin را به‌عنوان نام تجاری سیستم (یا مفهوم) جدید در نظر بگیرید که ساتوشی ناکاموتو برای جابه‌جایی «پول» در اینترنت ایجاد کرده است. این پول نه بر حسب «دلار» یا «یورو» بلکه بر حسب واحد حسابداری خاص خود به نام «bitcoin» ارزش گذاری می‌شود.

چرا او نام واحد پول (با b کوچک) را همان نام سیستم گذاشته است؟

از این به بعد، هر زمان که در مورد یک جزء خاص از سیستم بیت کوین صحبت کنیم و منظور کل سیستم نیست، از «بیت کوین» (با B بزرگ) استفاده خواهیم کرد. برای مثال، «کیف پول بیت کوین». چندین مؤلفه باعث کارکرد کل سیستم بیتکوین می‌شوند، بنابراین هر زمان که در مورد یک جزء خاص از سیستم بیتکوین صحبت کنیم، از Bitcoin (با B بزرگ) استفاده خواهیم کرد. برای مثال، «کیف پول بیتکوین».

کل سیستم بیتکوین توسط نرم‌افزاری که ساتوشی ناکاموتو ساخته است، اداره می‌شود. سیستم بیتکوین، بیتکوین ایجاد کرده و تغییر مالکیت این رمزارزها را ردیابی می کند. فرض کنید زمانی که یک اسکناس 1 دلاری چاپ می‌شود، بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) شروع به ردیابی تغییر مالکیت آن کند. هر زمان که اسکناس 1 دلاری بین افراد دست به دست می‌شود، فدرال رزرو این تراکنش را در یک پرونده ثبت می‌کند. کل سابقه مالکیت اسکناس دلار به‌طور مداوم و به ترتیب زمانی از زمان ایجاد آن ردیابی می‌شود.

این اساساً همان کاری است که سیستم بیتکوین انجام می‌دهد. اما به جای ایجاد و ردیابی دلار آمریکا (USD)، واحدهای خاص خود به نام بیتکوین (BTC) را ایجاد و ردیابی می‌کند. اگر برای کسی این رمزارز را ارسال کنید، آن تراکنش به یک ثبت رسمی در فایلی تبدیل و به‌طور خودکار و دائمی ثبت می‌شود تا از خرج کردن دوبارۀ آن بیتکوین جلوگیری شود.

این فایل تمام تراکنش‌های گذشته را به طور دائمی ذخیره می‌کند تا یک ردپای تاریخی کامل از مالکیت وجود داشته باشد. این یک سیستم بسیار قدرتمندی است، زیرا بدون نیاز به شخص ثالث ثابت می‌کند که مالک فعلی چه کسی است. و هیچ مرجع مرکزی، مانند بانک مرکزی آمریکا، برای ذخیره و نگهداری این فایل وجود ندارد.

بجای آن، اين فايل به‌صورت عمومی توسط شبکه‌ای از کامپيوترها در سراسر جهان ذخيره می‌شود. اين فايل روی هزاران کامپيوتر مستقل تکثير و نگهداری می‌شود و هر زمان که مالکيت بيتکوين‌ها تغيير کند، به‌طور مداوم به‌روزرسانی می‌شود. هر بار که تراکنشی اتفاق می‌افتد، با تراکنش‌های دیگر گروه‌بندی می‌شود و هر چند دقیقه یک‌بار، دفتر کل روی تمام رایانه‌های شبکه به‌روز می‌شود.

این یعنی هزاران نسخۀ یکسان از این فایل در شبکه وجود دارد. هر زمان که مالکیت بیتکوین‌ها تغییر می‌کند، تراکنش روی تمام نسخه‌های تکراری این فایل که هزاران نسخه در سراسر جهان وجود دارد، ثبت می‌شود. سیستم بیتکوین دائماً در حال مقایسۀ تمام نسخه‌های فایل است تا مطمئن شود همۀ آنها تراکنش‌های مطابقی دارند. این کار باعث اطمینان از همگام بودن همۀ نسخه‌ها می‌شود.

این «فایل»، همان دفتر کل بیتکوین است. با این دیدگاه، هر سیستمی برای ردیابی پول دیجیتال فقط یک سیستم نگهداری سوابق است. روش کار بانک‌ها که شامل نگهداری یک دفتر کل مرکزی است، یک نوع سیستم نگهداری سوابق به حساب میاید. زمانی که یک نهاد واحد (مانند بانک) کنترل تمام سوابق مالی را برعهده دارد، این سیستم یک دفتر کل مرکزی در نظر گرفته می‌شود.

بیتکوین یک سیستم نگهداری سوابق کاملاً جدید است.

طراحی ساتوشی ناکاموتو به بیتکوین اجازه می‌دهد تا به‌عنوان یک سیستم نگهداری سوابق مستقل از بانک‌ها عمل کند و کاملاً خارج از سیستم مالی سنتی فعالیت نماید. بیتکوین از یک دفتر کل مرکزی استفاده نمی‌کند. دفتر این رمزارز نوع دیگری از دفتر کل است که به‌عنوان دفتر کل توزیع شده شناخته می‌شود.